در ديوان راقم آمده است : عناوين مجازى آدينده است * به نزد مردم اهل طريقت خيالى بيش نبود آدينده * تو پندارى كه مىباشد حقيقت جهت انكسار نور در جو است كه هيچ ستاره‌اى در جاى واقعى خويش ديده نمىشود ، و ارتفاع مرئى آنها از سطح افق نسبت به ارتفاع حقيقى آنها متفاوت مىگردد ، مگر آنكه در سمت الرأس باشد . بواسطه انكسار نور است كه ماه شب چهارده هنگام غروب ، قبل از آن‌كه آفتاب غروب كرده باشد . بالاى افق ديده مىشود . و غريب‌تر رؤيت خسوف بدر است قبل از غروب آفتاب . درجات انكسار نور را بحسب درجات ارتفاع ، مختلف يافته‌اند : در زيج محمّد شاهى جدولى ترتيب داده شده است كه مقدار انكسار نور را از افق تا به ارتفاع نود درجه آورده است ، و حداكثر انكسار نور را كه در افق مىباشد 32 دقيقه فلكى آورده است تا به ارتفاع 90 درجه كه به صفر مىرسد و از اثر بيفتد . و 32 دقيقه فلكى 8 ثانيه زمانى است كه بسيار اندك است . بسل منجم حدّاكثر انكسار را در ارتفاع پنج درجه ، 36 دقيقه و 7 ثانيه فلكى دانسته است . و به حساب لاپلاس 35 دقيقه و 6 ثانيه فلكى . و لكن مقدار انكسار بصافى بودن هوا و عدم آن ، و نيز برقّت و غلظت آن ، و بديگر اوضاع جوّى ، تفاوت مىيابد ، و تعيين مقدار واقعى آن ، سخت تعذّر يا تعسّر دارد . و در زيج بهادرى كه ادق و أجدّ و اتم زيجات است با اين‌كه بسيارى از جداول رياضى را با دقّت تمام آورده است در انكسار نور سخنى عنوان نكرده است ، گويا علّتش همان بود كه گفته‌ايم ضبط آن دشوار است . بلكه در خزينه دوم جامع بهادرى كه خاصّه در علم ابصار است ، از مقدار انكسار بحسب درجات ارتفاع بحثى نفرموده است .